ekonomi

Ligji për energjetik, përplasen ekspertët

Në debatin e organizuar nga këshilli për euro-integrime, ekspertët energjetik u përplasën rreth propozim-ligjit për energjetikë. Sipas tyre nëse ligji i vjetër ka favorizuar monopolin e kompanisë energjetike shtetërore ELEM, i riu favorizon kompaninë austriake EVN. Ata kontestojnë rolin e dyfishtë të kompanisë austriake, si furnizues kryesor i kompanive të tjera për furnizim dhe si furnizues përfundimtar tek konsumatorët. Kritikë tjetër ishte edhe dyshimi se Maqedonia nuk do të ketë treg të liberalizuar energjetik.
“Projekt-ligji papritur favorizon EVN Maqedoni në kurriz të kompanive shtetërore ELEM dhe MEPSO. Pa kurrfarë mundi për prodhim dhe shpërndarje të energjisë elektrike tani do të ketë monopol të fortë në duart e EVN-Maqedoni”, deklaroi Atanasko Tuneski, ekspert energjetik.
“Me këtë version të ligjit për energjetikë ngadalësohet procesi praktik i liberalizimit të tregut, sepse sipas dispozitave të mëparshme liberalizimi i tregut të energjisë elektrike bëhej sipas nivelit të fuqisë së energjisë”, tha Arsen Arsenov, profesor.
Ndërsa ministri i Ekonomisë Fatmir Besimi hodhi poshtë kategorikisht pretendimet e ekspertëve se ligji i ri favorizon EVN-në.
“Ligji nuk favorizon asnjë kompani, përkundrazi ligji krijon mundësi fer dhe pozicion jo diskriminues për çdo kompani. Përforcimi i funksionit të komisionit rregullator është në atë cilësi që të mbrojë konsumatorët, amvisëritë dhe industritë që shfrytëzojnë energji elektrike”, deklaroi  Fatmir Besimi, ministër i Ekonomisë.

Përmes 50 denive vidhen qytetarët

Nëse vlera e një prodhimi ushqimor kushton 39.50 denarë, shitësit çmimin e rrumbullakojnë në 40 denarë. Kjo ndodhë për arsye se shitësit në Maqedoni nuk posedojnë monedha me vlerë prej 50 deni. Situata e tillë e shitblerjes në treg e bën Maqedoninë ndoshta shtetin e vetëm në Evropë në të cilin gjatë shitblerjes nuk u kthehet kjo njësi monetare, edhe pse korniza ligjore e parashikon një gjë të tillë. Mungesa e kthimit të kësaj monedhe, 500.000 familjeve në Maqedoni u kushton 1 milion e 700 mijë euro në vit, vetëm gjatë pagesës së katër faturave kryesore shtëpiake. Thënë më thjeshtë, nga moskthimi i 50 denit, qytetarët për çdo muaj humbin nga 170.000 euro, apo çdo familje nga dy denarë. Qytetarët e anketuar nga ALSAT-M thonë se rrallë u kthehet kjo monedhë nga shitësit, ndërsa në të shumtën e rasteve as që kërkojnë t’u kthehet, për shkak të vlerës së ulët.“Nuk i kthejnë edhe pse duhet të kthehen. Jo nuk i kërkojmë si zakonisht edhe një denarë nuk e kërkojmë e aq më pak gjysmë denari” shprehet një qytetar.“Jo nuk kthehet, po duhet të kthehet, nuk e kemi kërkuar asnjëherë por duhet të kthehet” shprehet një tjetër qytetar.“Kthehet, ndonjëherë e kanë kthyer, ndonjëherë ne ua kemi falur. Ma tepër e japin vetë se sa t’ua kërkosh” tha një qytetar i anketuar nga ALSAT M. Ekspertët ekonomik, shprehen se paraja si mjet pagese duhet të jetë prezentë po në atë formë apo njësi siç janë të prezantuara çmimet. Sipas tyre, blerësit e shtresave mesatare dhe të varfra më tepër preken nga moskthimi i këtyre monedhave.“Blerësit e shtresave mesatare dhe nën mesatare, zakonisht blejnë me shpesh dhe blejnë më pak dhe këto më shumë humbin. Blerësit të cilët janë mbi shtresën mesatare ata blejnë më rrallë. Një herë në muaj do të dalin t’i blejnë të gjitha prodhimet dhe atyre njëherë u bën faj, pra njëherë u merret 50 deni. Pra efekti social është kundër shtresave të varfra dhe atyre nën mesataren” tha eksperti ekonomik Abfylmenaf Bexheti. Sipas të dhënave statistikore të Bankës Popullore të Maqedonisë në qarkullim janë të lëshuara vetëm 3250 monedha me vlerë prej 50 deni. Nga banka qendrore situatën e tillë e arsyetojnë me kërkesën dhe interesin e ulët nga bankat komerciale për të blerë monedha me vlerë prej 50 deni.

Bujqit dhe mullixhinjët përshëndesin vendimin e qeverisë

Zbatimi i masave të përkohshme për import të grurit e ka rritur çmimin e grurit të pa dorëzuar vendor. Bujqit thonë se për shkak të mungesë së grurit në rajon, mullixhinjtë as që mundnin të importojnë grurë, dhe nëse e kanë gjetur atë diku është dashur të paguajnë 220 euro për një tonelatë ose nga 12 denarë për kilogram njëlloj sa kërkonin edhe bujqit vendor. Kryetari i asociacionit të bujqve në Maqedoni, Eftim Shaklev thotë se bujqit që kanë grurë nga rendimenti i sivjetmë do ta dorëzojnë në hambarët me çmim të këtillë.
“Edhe neve na përgjigjet çmimi të jetë 12 denarë për kilogram grurë. Tani një numër i madh i prodhuesve do të vendosin ta dorëzojnë grurin. Në fillim të korrjes blihej nga 8 deri 9 denarë dhe vetëm merrej dhe nuk paguhej. Ndërsa për miellin një pjesë e mullisëve e rriten çmimin prej 22 deri 24 denarë dhe kjo krijoi revoltë tek bujqit. Çmimi prej 8 denarë për grurin nuk është adekuat me miellin prej 22 denarë. Prandaj një numër i madh i prodhuesve nuk e jepnin grurin”, deklaroi  Eftim Shaklev, kryetar i Asociacionit të bujqve.
Vendimi i ri i qeverisë, sipas mullixhinjve është sjellë në kohë të vërtetë. Kryetari i tyre Bllagoj Stojçev thotë se hambarët janë të hapur dhe të gatshëm për t’i pranuar të gjitha sasitë vendore të grurit.
“Mendoj se kishte mirëkuptim dhe qeveria e bëri atë që duhej ta bënte. Industria e mullinjve është e kënaqur, duke i ndjekur kushtet tani jemi në dispozicion të bujqve për atë grurë që nuk është dhënë, ta pranojmë me çmim prej 10 deri 11 denarë”, theksoi Bllagoj Stojçev, kryetar i mullixhinjve.
Ndërkaq, masa qeveritare i detyronte mullixhinjtë të blejnë 3 kilogram grurë vendor si kusht që të mund të importojnë 4 kilogram grurë për një kilogram miell nga jashtë. Dje u anulua vendimi për import të grurit, por mbeti në fuqi detyrimi për blerje të miellit. Kjo do të thotë se ato mullixhinjtë që dëshirojnë të blejnë një kilogram miell nga jashtë, paraprakisht do të duhet të blejnë katër kilogram grurë nga vendi. Nga rendimenti i pritur prej 290 mijë tonelata grurë nga vendi, deri tani janë blerë gjithsej 50 mijë tonelata.